بخشنامه جدید تسعیر ارز سال ۱۴۰۵ (تفسیر کامل + نکات مالیاتی)

بسمه تعالی
شماره: ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۷ تاریخ: ۱۴۰۵/۰۵/۰۶ پیوست: ندارد
دستورالعمل تسعیر ارز مخاطبان/ذینفعان: ادارات کل امور مالیاتی موضوع: تسعیر ارز

کلیات

به طور کلی تسعیر ارز در دو مقطع زمانی صورت می‌پذیرد: ۱- تاریخ معامله: بهای معاملات ارزی اعم از اقلام پولی و غیر پولی بر اساس نرخ ارز در تاریخ معامله، تسعیر و در حساب‌ها ثبت می‌شود. ۲- تاریخ صورت وضعیت مالی (ترازنامه): صرفاً اقلام پولی ارزی باید به نرخ ارز در تاریخ صورت وضعیت مالی تسعیر شود.

چنانچه نرخ ارز اقلام پولی در فاصله تاریخ انجام معامله تا تاریخ تسویه معامله و یا تا پایان دوره مالی متفاوت باشد، در این صورت تفاوت نرخ ارز در تاریخ تسویه و یا در تاریخ صورت وضعیت مالی ترازنامه حسب مورد با نرخ قبلی اعمال شده در حساب‌ها به عنوان سود (زیان) تسعیر ارز شناسایی می‌شود.

اقلام پولی عبارت است از واحدهای پول نگهداری شده و دارایی‌ها و بدهی‌هایی که قرار است به تعداد ثابت یا تعداد قابل تعیینی از واحد پول دریافت یا پرداخت شود. ویژگی اصلی اقلام پولی حق دریافت (یا تعهد تحویل) تعداد ثابت یا قابل تعیینی از واحد پول می‌باشد.

نمونه‌ای از اقلام پولی در صورت وضعیت مالی (ترازنامه) مندرج در اظهارنامه اشخاص حقوقی و یا اظهارنامه صاحبان مشاغل گروه اول… عبارتند از:

• موجودی نقد و بانک

• حساب‌ها و اسناد دریافتنی و پرداختنی تجاری

• سایر حساب‌ها و اسناد دریافتنی و پرداختنی

• تسهیلات مالی دریافتی/پرداختی

• سود سهام پرداختنی اشخاص حقوقی و سهم سود پرداختنی مشارکت‌های مدنی صاحبان مشاغل در مشاغل مشارکتی

• پیش دریافت‌ها (صرفاً پیش دریافت بابت فروش کالاها یا خدماتی که قیمت آن در زمان تحویل مشخص می‌شود)

• جاری شرکا و سهامداران

اقلام غیر پولی اقلامی هستند که ویژگی اصلی آن‌ها نبود حق دریافت یا تعهد تحویل تعداد ثابت یا قابل تعیینی از واحد پول می‌باشد. پیش پرداخت خرید کالا و خدمات به قیمت ثابت مانند پیش پرداخت اجاره، سرقفلی، دارایی‌های نامشهود، موجودی‌های مواد و کالا، دارایی‌های ثابت مشهود و بدهی‌هایی که از طریق تحویل دارایی غیر پولی تسویه می‌شود، نمونه‌هایی از اقلام غیر پولی است.

شایان ذکر است… بنابراین پیش پرداخت‌هایی که صرفاً بابت خرید کالا یا خدماتی است که قیمت آن در زمان تحویل مشخص می‌شود، جزو اقلام پولی و همچنین پیش دریافت فروش کالا و خدمات که به قیمت ثابت می‌باشد، جزو اقلام غیر پولی تلقی می‌شوند.

مطابق بند (۲۹) استاندارد حسابداری شماره (۱۶) تفاوت‌های تسعیر بدهی‌های ارزی مربوط به دارایی‌های واجد شرایط به شرط رعایت معیارهای مربوط به احتساب مخارج مالی… با عنوان مخارج تأمین مالی باید به بهای تمام شده آن دارایی منظور شود. همچنین تفاوت‌های تسعیر بدهی‌های ارزی مربوط به تحصیل و ساخت دارایی‌ها ناشی از کاهش شدید ارزش ریال در صورت احراز تمام شرایط زیر تا سقف مبلغ قابل بازیافت به بهای تمام شده دارایی مربوط اضافه می‌شود: الف- کاهش ارزش ریال نسبت به تاریخ شروع کاهش ارزش حداقل (۲۰) درصد باشد. ب- در مقابل بدهی حفاظی وجود نداشته باشد.

تعیین نرخ ارز

مطابق با بند (۲۶) استاندارد حسابداری شماره (۱۶)… بابت آن بخش که مشمول الزامات و تکالیف تعیین شده توسط مراجع ذیصلاح می‌باشد، نرخ ارز تعیین شده توسط مراجع مذکور (بانک مرکزی) در حسابرسی مالیاتی ملاک عمل قرار خواهد گرفت.

در خصوص مابقی رویدادها و معاملات ارزی که تکلیفی برای آن پیش‌بینی نشده است… ملاک عمل در حسابرسی مالیاتی نرخ ارز مستند به اسناد و مدارک مثبته از جمله صورت حساب تأمین یا واگذاری ارز، مدارک تسویه حساب مربوطه، ثبت‌های حسابداری مندرج در دفاتر قانونی طرفین و… می‌باشد. در این راستا چنانچه هیچ‌گونه اسناد و مدارک مثبته‌ای در دسترس نباشد، برای این بخش از رویدادها و معاملات ارزی نیز از نرخ ارز خرید/فروش حسب مورد مرکز مبادله ارز و طلای ایران استفاده خواهد شد.

تبصره: پیرامون واردات بدون انتقال ارز… چنانچه هیچ‌گونه اسناد و مدارک مثبته‌ای در دسترس نباشد برای این بخش از رویدادها و معاملات ارزی از نرخ فروش اسکناس صرافی ملی ایران استفاده خواهد شد.

سایر مقررات

(۱) در خصوص پذیرش زیان حاصل از تسعیر ارز… زیان حاصل از تسعیر ارز بر اساس اصول متداول حسابداری مشروط بر اتخاذ یک روش یکنواخت طی سال‌های مختلف از طرف مودی به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی تلقی شده است.

تبصره (شرایط تحریمی): …هرگاه وصول مطالبات ارزی یا تسویه بدهی‌های ارزی با ابهام قابل ملاحظه مواجه باشد، تسعیر این گونه اقلام پولی ارزی و در نتیجه شناسایی سود و زیان تسعیر ارز از این بابت تا زمان رفع ابهام مربوط به تعویق می‌افتد؛ بنابراین چنانچه با بررسی اسناد و مدارک مربوطه شرایط مذکور محرز شود و مودی مطابق با مقرره فوق اقدام به شناسایی سود تسعیر ارز ننموده باشد، شناسایی سود تسعیر ارز از این بابت توسط مأموران مالیاتی و متعاقباً مطالبه مالیات از این حیث فاقد موضوعیت است.

شایان ذکر است در صورت ردیابی و احراز زیان تسعیر ارز بدهی‌هایی که منشأ ایجاد درآمدهای معاف، غیر مشمول یا مشمول مالیات مقطوع می‌باشند، زیان مذکور در اجرای تبصره (۲) ماده (۱۴۷) قانون مالیات‌های مستقیم، هزینه قابل قبول مالیاتی تلقی نمی‌شود.

(۲) پیرامون شمول یا عدم شمول مالیات بر درآمد نسبت به تفاوت تسعیر ارز… به جز موارد خاصی که در قوانین برای تسعیر ارز نرخ صفر / معافیت و یا عدم شمول مالیات پیش بینی شده است، سود حاصل از تسعیر ارز صرف نظر از منشأ تحصیل آن مشمول مالیات خواهد بود.

تبصره: …مطالبه کل مالیات بابت تسعیر ارز دارایی‌های ارزی شرکت‌های دولتی موضوع ماده (۱۳۶) قانون محاسبات عمومی به زمان فروش این اقلام موکول می‌شود.

(۳-۲) چنانچه برای سود تسعیر ارز معافیت نرخ صفر مالیاتی پیش بینی شده باشد، در صورت ابراز اقلام دارایی/بدهی ارزی مرتبط با سود تسعیر ارز در اظهارنامه، معافیت نرخ صفر مالیاتی به سود مذکور… قابل اعمال خواهد بود.

(۴) …چون فرآیند تسعیر معاملات ارزی در زمره فعالیت‌های اقتصادی مؤدی نمی‌باشد فلذا عدم ثبت آن‌ها به منزله درآمد کتمان شده محسوب نمی‌شود و مشمول جرایم ماده ۱۹۲ قانون مالیات‌های مستقیم نمی‌باشد.

(۵) پیرامون وجود اختلاف میان ارزش کالای صادراتی یا وارداتی مندرج در پروانه‌های گمرکی با مبلغ ثبت شده در دفاتر قانونی… در تشخیص آثار مالیاتی معاملات مذکور، اعتبار اطلاعات مندرج در پروانه‌های گمرکی لزوماً نافی اعتبار اطلاعات به دست آمده یا ارائه شده توسط مودی یا سایر مراجع مستند به دفاتر قانونی و اسناد و مدارک مربوطه، نخواهد بود.

(۶) …از تاریخ ۱۴۰۶/۰۲/۰۷ و بعد از آن زیان تسعیر ارز صرفاً با اعلام مودی از طریق کارپوشه تجاری با رعایت سایر مقررات مربوطه قابل پذیرش خواهد بود. همچنین از تاریخ مزبور کلیه اشخاص تجاری مکلف اند اطلاعات درآمدی ناشی از سود تسعیر ارز خود را از طریق کارپوشه تجاری در سامانه مودیان ثبت نمایند. عدم ثبت درآمدهای مذکور مشمول حکم ماده (۹) قانون اخیرالذکر خواهد بود.

(۷) این دستورالعمل جایگزین دستورالعمل شماره ۲۰۰/۹۳/۵۲۴ مورخ ۱۳۹۳/۰۶/۲۲ و بخشنامه شماره ۳۵۳۵۴ مورخ ۱۳۷۵/۰۸/۰۳ می‌شود.

سید محمدهادی سبحانیان رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور

تسعیر ارز فایل بخشنامه

⚖️ 📄 تحلیل جامع و حقوقی بخشنامه تسعیر ارز (شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۷) | چکاه حساب 📄 ⚖️

این دستورالعمل که در تاریخ ۱۴۰۵/۰۵/۰۶ صادر شده است، با هدف رفع ابهامات حسابرسی مالیاتی، ایجاد رویه واحد و تطبیق مقررات مالیاتی با استانداردهای حسابداری (به‌ویژه استاندارد ۱۶) تدوین شده است. در ادامه، تحلیل دقیق این بخشنامه در پنج محور اصلی ارائه می‌شود: 👇

🗓️ 💵 ۱. تفکیک اقلام پولی و غیرپولی و زمان‌بندی تسعیر

• 🔹 تسعیر ارز باید در دو مقطع مجزا انجام شود: «تاریخ معامله» (برای تمامی اقلام ارزی) و «تاریخ صورت وضعیت مالی یا ترازنامه» (صرفاً برای اقلام پولی).

• 📈 تفاوت نرخ ارز از زمان معامله تا تاریخ تسویه یا پایان دوره مالی، باید به عنوان سود یا زیان تسعیر ارز در حساب‌ها شناسایی شود.

• ✅ معیار شناخت اقلام پولی، وجود حق دریافت یا تعهد پرداخت تعداد ثابت یا قابل تعیینی از واحد پول است (مانند موجودی نقد و حساب‌های دریافتنی/پرداختنی).

• ❌ در پیش‌پرداخت‌ها، اگر پیش‌پرداخت بابت خرید کالا یا خدماتی با قیمت ثابت باشد (مثل خرید دارایی ثابت یا سرقفلی)، قلم غیرپولی است و تسعیر نمی‌شود. اما اگر قیمت کالا یا خدمات در زمان تحویل مشخص شود، آن پیش‌پرداخت قلم پولی محسوب شده و مستلزم تسعیر است.

💱 📊 ۲. سلسله‌مراتب تعیین نرخ ارز مبنا

• 🏦 گام اول: در مواردی که تکالیف ارزی توسط مراجع ذی‌صلاح (مانند بانک مرکزی) تعیین شده باشد، همان نرخ رسمی ملاک عمل خواهد بود.

• 🧾 گام دوم: در سایر رویدادها که تکلیفی وجود ندارد، نرخ ارز مندرج در اسناد و مدارک مثبته مودی (مانند صورت‌حساب‌های واگذاری ارز و رسیدهای تسویه) معتبر است.

• ⚖️ گام سوم: در صورت فقدان اسناد مثبته، نرخ خرید یا فروش «مرکز مبادله ارز و طلای ایران» به عنوان مبنای تسعیر استفاده می‌شود.

• 🌍 استثنای واردات بدون انتقال ارز: اگر واردات بدون انتقال ارز انجام شده و اسناد مثبته‌ای وجود نداشته باشد، نرخ فروش اسکناس «صرافی ملی ایران» مبنای محاسبه قرار می‌گیرد.

📉 💰 ۳. شرایط پذیرش زیان و مشمولیت سود تسعیر

• ✔️ زیان تسعیر ارز در صورت رعایت اصول حسابداری و استفاده از روش یکنواخت، به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی (موضوع بند ۲۴ ماده ۱۴۸) پذیرفته می‌شود.

• 💲 سود تسعیر ارز اصولاً مشمول مالیات است، مگر آنکه قوانین صراحتاً برای آن معافیت یا نرخ صفر در نظر گرفته باشند.

• ⚠️ شرط مهم تحریم‌ها: در صورتی که به دلیل تحریم‌های بین‌المللی، وصول مطالبات یا تسویه بدهی‌های ارزی با ابهام جدی مواجه باشد، شناسایی سود و زیان به تعویق می‌افتد. در این حالت، ممیزان مالیاتی حق مطالبه مالیات بابت سود تسعیری که به دلیل ابهام شناسایی نشده است را ندارند.

• 🚫 زیان تسعیر ارزِ ناشی از بدهی‌هایی که منشأ آن‌ها درآمدهای معاف یا مشمول مالیات مقطوع است، به عنوان هزینه قابل قبول تایید نمی‌شود.

🛡️ 🚢 ۴. رفع اختلافات با گمرک و معافیت از جرایم

• 🛑 بر اساس آرای دیوان عدالت اداری، فرآیند تسعیر ارز یک فعالیت اقتصادی محسوب نمی‌شود؛ بنابراین، عدم ثبت آن در دفاتر به منزله «کتمان درآمد» نبوده و مشمول جریمه ماده ۱۹۲ قانون مالیات‌های مستقیم نخواهد بود.

• 🤝 در صورت وجود مغایرت بین ارزش ریالی کالاهای صادراتی/وارداتی در پروانه‌های گمرکی با مبالغ ثبت‌شده در دفاتر قانونی، اطلاعات گمرک به تنهایی فصل‌الخطاب نیست. ممیزان مکلف‌اند اسناد، مدارک و صورت‌حساب‌های مودی را بررسی کرده و اعتبار اسناد قانونی مودی به واسطه پروانه گمرکی مخدوش نمی‌شود.

💻 ⏰ ۵. تکالیف سامانه‌ای (اجرا از اردیبهشت ۱۴۰۶)

• 📅 این بخشنامه مودیان را برای اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی در حوزه تسعیر ارز آماده می‌کند. از تاریخ ۱۴۰۶/۰۲/۰۷، پذیرش زیان تسعیر ارز توسط سازمان امور مالیاتی تنها در صورتی ممکن است که مودی آن را از طریق کارپوشه تجاری اعلام کرده باشد.

• 🚨 همچنین از همان تاریخ، کلیه اشخاص تجاری موظف‌اند درآمدهای ناشی از سود تسعیر ارز خود را در سامانه مودیان ثبت کنند و عدم انجام این کار تخلف محسوب می‌شود.

📌 برچسب‌ها برای سایت و شبکه‌های اجتماعی:

#چکاه_حساب #تسعیر_ارز #بخشنامه_مالیاتی #مالیات_شرکتها #حسابداری_مالیاتی #سامانه_مودیان #قوانین_مالیاتی #واردات_صادرات #مدیریت_مالی #مالیات #حسابداری