اظهارنامه مالیات بر ارث ۱۴۰۴؛آموزش گام به گام ثبت + فرم ۲۶ و ۳۴

در طول ۱۵ سال فعالیتم و در کلاس‌های آموزشگاه حسابداری چکاه، بارها این نگرانی را در چهره مودیان دیده‌ام. آن‌ها می‌گویند: «استاد، پروسه مالیات بر ارث مثل یک کلاف سردرگم است؛ نمی‌دانیم فرم‌ها را کی پر کنیم یا سامانه مایتکس (MyTax) چطور کار می‌کند.» حق هم دارند! ادبیات قانون‌گذار گاهی خشک و نامفهوم است.

اما بگذارید به عنوان کسی که نیمی از عمر کاری‌اش را با این پرونده‌ها گذرانده، یک واقعیت را به شما بگویم: این غول اداری، آن‌قدرها هم که فکر می‌کنید ترسناک نیست. کل فرآیند «تحریر ترکه» و ثبت اظهارنامه، اگر «نقشه راه» درستی داشته باشید، یک مسیر خطی و مشخص است.

در این مقاله قرار نیست با بند و تبصره‌های خشک حقوقی خسته‌تان کنم. می‌خواهم دقیقاً مثل یک جلسه مشاوره خصوصی، کنار شما بنشینم و قدم‌به‌قدم نحوه تنظیم اظهارنامه مالیات بر ارث ۱۴۰۴، تفاوت فرم‌های ۲۶ و ۳۴ و کار با سامانه را یادتان بدهم تا حتی یک ریال جریمه نشوید. پس بیایید با آرامش شروع کنیم

اظهارنامه مالیات بر ارث چیست و چرا ضروری است؟

دوستان، قبل از اینکه با عجله وارد سامانه شویم و دکمه‌ها را فشار دهیم، باید بدانیم اصلاً قانون‌گذار با ما چه کار دارد. به زبان خیلی ساده و خودمانی، اظهارنامه مالیات بر ارث سندی است که شما در آن، تمام دارایی‌های متوفی را که در اصطلاح حقوقی به آن «ماترک» می‌گوییم، لیست می‌کنید و به سازمان امور مالیاتی ارائه می‌دهید تا دولت سهم قانونی خودش را محاسبه کند.

اما صبر کنید! یک خبر بسیار خوب برایتان دارم؛ خبری که شاید نیمی از نگرانی‌های شما را همین ابتدای کار از بین ببرد. در تاریخ قوانین مالیاتی ایران، ما دو دوره کاملاً متفاوت داریم: «قبل از سال ۱۳۹۵» و «بعد از سال ۱۳۹۵». اگر تاریخ فوت متوفی بعد از ابتدای سال ۹۵ است (که به احتمال زیاد همین‌طور است)، شرایط کمی بهتر است .

انقلاب سال ۱۳۹۵: تفاوت حیاتی قانون قدیم و جدید

بگذارید یک تجربه واقعی از یکی از پرونده‌های قدیمی‌ام را برایتان بگویم تا عمق ماجرا را حس کنید. یادم هست مودی محترمی داشتم که پدرشان سال ۹۳ فوت کرده بود. ایشان برای اینکه بتواند فقط مبلغ اندکی از حساب بانکی پدر را برای مخارج بیمارستان برداشت کند، طبق قانون قدیم مجبور شد فرش زیر پایش را بفروشد! چرا؟ چون قانون قدیم می‌گفت: «یا مالیات کل اموال (خانه، مغازه، زمین، بانک) را یکجا می‌دهی، یا به هیچ چیز دست نمی‌زنی!» این یعنی فشار نقدینگی وحشتناک.

اما با اجرایی شدن «اصلاحیه قانون مالیات‌های مستقیم» از ابتدای سال ۹۵، یک انقلاب رخ داد. رویکرد قانون‌گذار از «اخذ مالیات مجموع» به «مالیات‌ستانی موردی» تغییر کرد. این یعنی چه؟ یعنی در قانون جدید، شما «تکه تکه» مالیات می‌دهید. فرض کنید فعلاً فقط می‌خواهید ماشین متوفی را بفروشید و فعلاً کاری به خانه مسکونی یا زمین‌ها ندارید. خیلی راحت فقط اظهارنامه خودرو را تکمیل می‌کنید، مالیات همان یک قلم را می‌پردازید و «گواهی پرداخت مالیات» مربوط به آن را می‌گیرید. بقیه اموال می‌توانند ماه‌ها یا سال‌ها منتظر بمانند و هیچ اجباری برای پرداخت مالیات آن‌ها نیست.

ما همیشه در دوره‌های جامع صفر تا صد مالیات در آموزشگاه چکاه، روی این تاریخ (۱۳۹۵) تاکید ویژه‌ای داریم؛ چون دقیقاً همین‌جاست که استراتژی مالی شما تغییر می‌کند. پس اگر مشمول قانون جدید هستید، نفس عمیقی بکشید؛ دیگر خبری از آن فشار سنگین برای تسویه حساب یکجا نیست.

تفاوت حیاتی فرم ماده ۲۶ و فرم ماده ۳۴

خب، حالا که منطق قانون را فهمیدیم، با دو فرم اصلی روبه‌رو می‌شویم که خیلی‌ها – حتی برخی از همکاران تازه‌کار – در آموزشگاه حسابداری چکاه این دو را با هم اشتباه می‌گیرند و همین موضوع باعث سردرگمی شدید مودیان می‌شود. بیایید یک‌بار برای همیشه تکلیف این دو فرم را روشن کنیم.

۱. فرم ماده ۲۶ (اظهارنامه اولیه): فقط «اعلام حضور» کنید

اولین قدم قانونی شما، پر کردن فرم مربوط به ماده ۲۶ قانون مالیات‌های مستقیم است. بیایید با یک تصور غلط خداحافظی کنیم: خیلی‌ها می‌ترسند که اگر این فرم را پر کنند، باید بلافاصله دست به جیب شوند و مالیات بدهند. ابداً این‌طور نیست!

این فرم حکم «اعلام وجود» را دارد. شما با پر کردن فرم ۲۶ فقط به اداره مالیات می‌گویید: «ما وراث هستیم و این هم لیست اموال (ماترک) و بدهی‌های متوفی است.» همین! پر کردن این فرم هیچ تعهد پرداختی برای شما ایجاد نمی‌کند.

هشدار تجربی بسیار مهم: شاید بپرسید «پس اگر مالیات نمی‌گیرند، چرا پر کنیم؟» پاسخ در یک کلمه است: «کسر بدهی‌ها». طبق تجربه ۱۵ ساله‌ام به شما هشدار می‌دهم؛ اگر این فرم را ظرف مهلت قانونی (یک سال از تاریخ فوت) پر نکنید، سازمان امور مالیاتی طبق قانون، هزینه‌های کفن‌ودفن و دیون متوفی (مثل وام‌ها یا مهریه) را قبول نمی‌کند. نتیجه چه می‌شود؟ مالیات شما را بر اساس «دارایی ناخالص» محاسبه می‌کنند و شما مجبور می‌شوید روی بدهی‌ها هم مالیات بدهید! پس فرم ۲۶ را حتماً برای تثبیت حق‌تان پر کنید.

۲. فرم ماده ۳۴ (تقاضای صدور گواهی): کلید گاوصندوق

حالا می‌رسیم به فرم عملیاتی، یعنی ماده ۳۴. اگر فرم ۲۶ «لیست کردن» بود، فرم ۳۴ «اقدام کردن» است. من اسم این فرم را می‌گذارم «کلید گاوصندوق».

هر زمان (چه یک ماه بعد، چه ۵ سال بعد) که تصمیم گرفتید یک دارایی خاص را نقد کنید یا بفروشید، باید سراغ این فرم بروید. مثلاً می‌خواهید پول موجود در بانک متوفی را بگیرید؟ باید فقط برای همان حساب بانکی، فرم ۳۴ پر کنید. ممیز مالیاتی، مالیات همان یک قلم را محاسبه می‌کند، شما پرداخت می‌کنید و «گواهی پرداخت مالیات» (مفاصا حساب) را می‌گیرید تا بتوانید پول را از بانک آزاد کنید.

خلاصه کلام:

• فرم ۲۶: برای اینکه اداره مالیات بداند چه چیزهایی هست (تا جریمه نشوید و بدهی‌ها کسر شود).

• فرم ۳۴: برای اینکه مالیات یک دارایی خاص را بدهید و آن را آزاد کنید.

مدارک لازم برای تشکیل پرونده مالیات بر ارث

خب دوستان، حالا که تفاوت حیاتی فرم‌ها را متوجه شدید، قبل از اینکه پشت سیستم بنشینید و وارد سامانه شوید، بیایید یک کار مهم انجام دهیم. لطفاً تمام این مدارک را روی میزتان آماده و اسکن کنید تا وسط کار وقتتان تلف نشود و با پیام خطای «نقص پرونده» مواجه نشوید.

در تجربه ۱۵ ساله‌ام بارها دیده‌ام که پرونده‌های مالیاتی نه به خاطر پیچیدگی قانون، بلکه صرفاً به خاطر یک کپی ناخوانا یا مدرک ناقص، ماه‌ها به تعویق افتاده‌اند. پس این چک‌لیست را جدی بگیرید:

• رونوشت مصدق گواهی فوت: (حتماً باید کپی برابر اصل شده باشد).

• مدارک هویتی: تصویر شناسنامه و کارت ملی متوفی و تمام وراث (پشت و رو).

• گواهی انحصار وراثت: (این مهم‌ترین مدرک است که از شورای حل اختلاف گرفته‌اید).

• اسناد مالکیت: تصویر تمام سندهای رسمی (خانه، زمین، باغ)، برگ سبز خودرو، سیم‌کارت و…

• مستندات دیون و بدهی‌ها: مدارک وام‌های بانکی، چک‌های برگشتی متوفی یا سند ازدواج (برای مشخص شدن مهریه همسر).

نکته تجربی (فوت کوزه‌گری): یک اشتباه بسیار رایج که در مراجعینم می‌بینم، مربوط به «گواهی انحصار وراثت» است. خیلی‌ها کپی معمولی را بارگذاری می‌کنند و سیستم رد می‌کند. یادتان باشد این گواهی حتماً باید مهر برجسته یا مهر «کپی برابر اصل» دادگاه را داشته باشد.

نکته دوم اینکه مدارک بدهی را دست‌کم نگیرید! اگر مدرک وام یا بدهی متوفی را بارگذاری نکنید، ممیز مالیاتی بدهی را از اموال کم نمی‌کند و شما مجبور می‌شوید روی پولی که ندارید (چون بدهی است) مالیات بدهید. پس حتی فیش‌های کوچک بدهی هم در اینجا ارزشمندند.

مراجعه به درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی به نشانی https://my.tax.gov.ir/ “جهت افرادی که که قبلا در سامانه درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی ثبت نام نکرده اند”

ورود به داشبورد مالیاتی با کلیک بر روی گزینه اظهارنامه ها که با کادر قرمز مشخص شده است :

کلیک بر روی گزینه ارث که با کادر قرمز مشخص شده است:

کلیک بر روی گزینه ورود به پرتال ارث که با کادر قرمز مشخص شده است و وارد پرتال ارث می شویم:

پس از ورود به صفحه اصلی سامانه پرتال اظهارنامه الکترونیک ارث، بر روی یکی از گزینه های فرم ۳۴ ، فرم ۲۶ کلیک می کنیم :

• فرم ۲۶: برای اینکه اداره مالیات بداند چه چیزهایی هست (تا جریمه نشوید و بدهی‌ها کسر شود). علاوه بر تکمیل و ارسال این فرم ، تکمیل و ارسال فرم 34 هم لازم هست .ارائه این اظهار نامه در صورتی هست که از زمان فوت متوفی یک سال و کمتر از یک سال گذشته باشد.

• فرم ۳۴: برای اینکه مالیات یک دارایی خاص را بدهید و آن را آزاد کنید.ارائه این اظهار نامه در صورتی هست که از زمان فوت متوفی بیشتر از یکسال گذشته باشد.

انتخاب نوع اظهارنامه: بعد از ورود به سامانه (My.tax.gov.ir) و انتخاب گزینه «اظهارنامه ارث»، وقتی روی «ثبت اظهارنامه جدید» کلیک می‌کنید، سیستم از شما می‌پرسد کدام فرم را می‌خواهید؟ شما گزینه «اظهارنامه موضوع ماده ۲۶ (اصلاحی ۹۴)» را تیک می‌زنید.

در منوی سمت راست صفحه با کلیک بر روی گزینه فرم ۲۶ و یا فرم ۳۴″ حسب مورد” وارد اظهارنامه ارث مربوطه می شویم :

سپس با کلیک بر روی  «بعلاوه»در بالای صفحه سمت چپ، مراحل تکمیل و ثبت اظهارنامه نمایش داده میشود :

مراحل مربوطه در منوی بالای صفحه به ترتیب مشخص شده است :

شماره ۶ که مربوط به دیون/ هزینه است را  فقط در اظهارنامه فرم ۲۶ میبینید و میتوانید تکمیل کنید :

در هرمرحله اگر نیاز به اصلاح، حذف و یا تغییر اطلاعات  باشد با انتخاب «بازگشت» میتوانید نسبت به اصلاح و یا تغییراطلاعات مورد نظر اقدام کنید :

تسلیم کننده اظهارنامه، شخصی است که در این خصوص اقدام می کند که ضروری است با کلیک بر روی نشانگر واقع در کادر نسبت اظهارکننده یکی از گزینه های نشان داده شده همچون وکیل ورثه، ناظر، وکیل وراث و. .. را انتخاب کنید :

در این مرحله بر روی «متوفی» کلیک کرده و شماره ملی ، تاریخ تولد ، اطلاعات هویتی و تاریخ فوت را تکمیل می کنیم :

حصر وراثت :

در حالت عادی گزینه های اطلاعات مربوط به  گواهی حصر وراثت غیرفعال است و با کلیک و درج تیک بر روی گزینه آیا گواهی حصر وراثت دریافت شده است؟ سایر گزینه ها فعال میشود و بعد از این اطلاغات مربوط مثل شماره گواهی حصر وراثت ، تاریخ گواهی حصر وراثت و مرجع صدور حصر وراثت را تکمیل می کنیم و گزینه ی «ثبت و ادامه» را کلیک می کنیم :

شهادت:

در این مرحله اگر فوت متوفی به علت  شهادت باشد، اطلاعات مربوط به گواهی شهادت را تکمیل می کنیم :

ماترک :

در این مرحله مشخصات اموال ماترک را ثبت می کنیم :

تکمیل جداول دارایی (لیست کردن ماترک): صفحه‌ای باز می‌شود که چندین «تب» (Tab) یا زبانه دارد. باید با حوصله این‌ها را پر کنید:

• تب اموال غیرمنقول: مشخصات سند خانه‌ها، زمین و باغ را وارد کنید (پلاک ثبتی، آدرس، متراژ).

• تب اموال منقول: مشخصات خودرو (شماره پلاک، مدل)، موتورسیکلت، سهام و…

• تب موجودی بانکی: شماره حساب‌ها، نام بانک و مبلغ تقریبی موجودی در زمان فوت.

بعد از تکمیل و ثبت اطلاعات خواسته شده صفحه مربوطه به شکل زیر نمایش داده می شود:

اگرمتوفی  بیشتر از یک ماترک داشته باشد، لازم است با استفاده از نشان  «ثبت» به تعداد هر یک از ماترک متوفی یک رکورد جدید ثبت کنیم :

دیون /هزینه :

تکمیل جدول دیون (بخش حیاتی!): اینجا همان‌جایی است که در کلاس‌های آموزشگاه چکاه فریاد می‌زنم: «فراموش نکنید!» به تب «دیون و بدهی‌ها» بروید. تمام وام‌ها، بدهی‌های مستند، مهریه همسر و هزینه‌های کفن‌ودفن را وارد کنید. اگر اینجا چیزی را ننویسید، بعداً نمی‌توانید ادعا کنید که متوفی بدهکار بوده و مالیات‌تان زیاد می‌شود.

ابتدا بر روی گزینه نوع دیون/هزینه کلیک می کنیم تا جداول مربوطه  نمایش داده شود.

سپس گزینه مورد نظر  را انتخاب می کنیم  تا موارد مورد نیاز جهت تکمیل اطلاعات مربوطه نمایش داده شود.

پس از تکمیل اطلاعات خواسته شده بر روی نشان «ثبت» کلیک می کنیم  تا اطلاعات درج شده ثبت شود.

۲. با کلیک بر روی نشان شماره ۲ اطلاعات وارد شده پاک می شود  و می توان مجدداً اطلاعات را درج و ثبت نمود.

۳. با کلیک بر روی نشان شماره ۳ لیست موارد ثبت شده به عنوان دیون/هزینه نمایش داده خواهد شد.

در انتها با کلیک بر روی نشان «ادامه» وارد صفحه تأیید نهایی اظهارنامه می شویم :

تایید نهایی و دریافت کد رهگیری:

بعد از بارگذاری مدارک، دکمه ثبت نهایی را می‌زنید. سیستم یک کد رهگیری به شما می‌دهد. کار تمام است! شما وظیفه قانونی خود را انجام دادید.

بعداز تأیید نهایی اظهارنامه مربوطه، امکان ویرایش، اصلاح، تغییر و حذف اظهارنامه نخواهد بود.

با کلیک بر روی نشان شماره ۱ صفحه جستجو برای شما به نمایش درآمده و می توان با تکمیل و درج اطلاعات نشان داده شده نسبت به یافتن اظهارنامه ثبت شده مورد نظر اقدام کنید .

•  جهت ثبت نهایی و ارسال اظهارنامه جدید، بر روی نشان شماره ۲ کلیک می کنیم .
•  جهت بارگذاری مجدد اطلاعات میتوانیم بر روی نشان شماره ۳ کلیک کنیم .

مشاهده و چاپ اظهارنامه

•  با کلیک بر روی نشان «مشاهده»  میتوانیم اطلاعات اظهارنامه تکمیل شده را قابل مشاهده کنیم .
•  به منظور چاپ اظهارنامه الکترونیک ارث ارسال شده بر روی نشان «چاپ» کلیک می کنیم .