سبد خرید خالی است.
مالیات
ماده 139 قانون مالیات های مسقیم
الف- موقوفات، نذورات، پذيره، كمكها و هداياي دريافتي نقدي و غيرنقدي آستان قدس رضوي، آستان حضرت عبدالعظيم الحسني (ع)، آستانهحضرت معصومه (س)، آستان حضرت احمد ابن موسي (ع)«شاه چراغ»، آستان مقدس حضرت امام خميني (ره)، مساجد، حسينيهها، تكايا و ساير بقاع متبركه از پرداخت ماليات معاف است. تشخيص ساير بقاع متبركه به عهده سازمان اوقاف و امور خيريه ميباشد.
ب – کمکها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران از پرداخت مالیات معاف است.
ج- كمكها و هداياي دريافتي نقدي و غيرنقدي صندوقهاي پس انداز بازنشستگي و سازمان بیمه سلامت ایران و سازمان تأمين اجتماعي و صندوق بيمه اجتماعي کشاورزان، روستائيان و عشاير و همچنين حق بيمه و حق بازنشستگي سهم كاركنان و كارفرما و جريمههاي دريافتي مربوط توسط آنها از پرداخت ماليات معاف است.
د – کمکها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی مدارس علوم اسلامی از پرداخت مالیات معاف است. تشخیص مدارس علوم اسلامی با شورای مدیریت حوزه علمیه قم میباشد.
ه – کمکها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی نهادهای انقلاب اسلامی از پرداخت مالیات معاف است. تشخیص نهادهای انقلاب اسلامی با هیأت وزیران میباشد.
و – آن قسمت از درآمد صندوق عمران موقوفات کشور که به مصرف عمران موقوفات برسد از پرداخت مالیات معاف است.
ز – درآمد اشخاص از محل وجوه بریه ولی فقیه، خمس و زکات از پرداخت مالیات معاف است.
ح – آن قسمت از درآمد موقوفات عام که طبق موازین شرعی به مصرف اموری از قبیل تبلیغات اسلامی، تحقیقات فرهنگی، علمی، دینی، فنی،اختراعات، اکتشافات، تعلیم و تربیت، بهداشت و درمان، بنا و تعمیر و نگهداری مساجد و مصلاها و حوزههای علمیه و مدارس علوم اسلامی و مدارس و دانشگاههای دولتی، مراسم تعزیه و اطعام، تعمیر آثار باستانی، امور عمرانی و آبادانی، هزینه یا وام تحصیلی دانشآموزان و دانشجویان، کمک به مستضعفان و آسیب دیدگان حوادث ناشی از سیل، زلزله، آتش سوزی، جنگ و حوادث غیرمترقبه دیگر برسد، مشروط بر این که درآمد و هزینههای مزبور به تأیید سازمان اوقاف و امور خیریه رسیده باشد و همچنین ساخت، تعمیر و نگهداری مراکز نگهداری کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست در گروههای سنی و جنسی مختلف، مراکز نگهداری و مراقبت سالمندان، کارگاههای حرفهآموزی و اشتغال مصدومان ضایعه نخاعی، معلولان جسمی و حرکتی، زنان سرپرست خانوار و دختران خودسرپرست، مراکز آموزش، توانبخشی و حرفهآموزی معلولان ذهنی و کودکان نابینا، کم بینا، کم شنوا و ناشنوا و سایر مراکز و اماکنی که بتوانند در خدمت مددجویان سازمانهای حمایتی بهزیستی کشور قرار گیرند از پرداخت مالیات معاف است.
تبصره – مفاصا حسابهايي كه توسط شعب تحقيق موضوع ماده (۱۴) قانون تشكيلات و اختيارات سازمان حج و اوقاف و امور خيريه مصوب 1363/10/02 صادر شده يا ميشود اگر در مهلت مقرر مربوط به تسليم اظهارنامه به سازمان امور مالياتي كشور ارائه شود، براي برخورداري از هرگونه معافيت مالياتي مقرر در اين قانون يا ساير قوانين، به منزله اظهارنامه مالياتي مؤدي تلقي ميشود. همچنين در مورد سالهاي قبل از ابلاغ اين قانون، در صورتيكه مفاصا حساب مربوط تا پايان سال ۱۳۹۴ به سازمان امور مالياتي ارائه شود، به منزله اظهارنامه مالياتي خواهد بود.
ط – کمکها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی موسسات خیریه و عام المنفعه که به ثبت رسیدهاند، مشروط بر آن که به موجب اساسنامه آنها صرف امور مذکور در بند (ح) این ماده شود و سازمان امور مالیاتی کشور بر درآمد و هزینه آنها نظارت کند، از پرداخت مالیات معاف است.
تبصره –كمكهاي نقدي و غيرنقدي كه در هر سال مالي به مصرف نرسيده باشد بدون تعلق ماليات به سال مالي بعد منتقل ميگردد.
ی – کمکها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی و همچنین حق عضویت اعضاء مجامع حرفهای، احزاب و انجمنها و تشکلهای غیر دولتی که دارای مجوز از مراجع ذیربط باشند و وجوهی که به موجب قانون و مقررات مربوط از درآمد یا حقالزحمه اعضاء آنها کسر و به حساب مجامع مزبور واریزمیشود، از پرداخت مالیات معاف است.
ک – موقوفات و کمکها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی انجمنها و هیأتهای مذهبی مربوط به اقلیتهای دینی مذکور در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مشروط بر این که رسمیت آنها به تصویب وزارت کشور برسد، از پرداخت مالیات معاف است.
ل – فعالیتهای انتشاراتی و مطبوعاتی وقرآنی (دارای مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دستگاههایذیربط)، فرهنگی و هنری که به موجب مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام میشوند، از پرداخت مالیات معاف است.
تبصره 1 – وجوهی که از فعالیتهای غیر انتفاعی و به منظور پیشبرد اهداف و وظایف اشخاص موضوع این ماده از راه برگزاری دورههای آموزشی، سمینارها، نشر کتاب و نشریههای دورهای و … در چارچوب اساسنامه آنها تحصیل میشود و سازمان امور مالیاتی کشور بر درآمد و هزینه آنها نظارت میکند، از پرداخت مالیات معاف است.
تبصره 2 – حکم تبصره (2) ماده (2) این قانون در مورد درآمد مشمول مالیات اشخاص موضوع این ماده جاری میباشد.
تبصره 3- آییننامه اجرایی موضوع این ماده به وسیله سازمان امور مالیاتی کشور تهیه و با پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
تبصره 4 – مفاد این ماده در مواردی که از طرف حضرت امام خمینی (ره) یا مقام معظم رهبری دارای مجوز میباشند براساس نظر مقام معظم رهبری انجام میگیرد.
تبصره 5 ـ درآمدها و عایدی حاصل از موقوفات و کمکها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی اشخاص موضوع بندهای (ط) و (ک) از پرداخت مالیات معاف میباشد. اینحکم شامل درآمد شرکتهای زیرمجموعه اشخاص مذکور نخواهد بود.
سیر تا پیاز ماده ۱۳۹ قانون مالیاتهای مستقیم؛ راهنمای جامع معافیتها
مقدمه شاید باورتان نشود اما یکی از غمانگیزترین صحنههایی که ما در «چکاه» با آن روبرو میشویم، دیدن مدیران دلسوز خیریهها یا موسسات فرهنگی است که با برگههای جریمه سنگین مالیاتی وارد دفتر ما میشوند. آنها با تعجب میپرسند: «مگر ما کار خیر نمیکنیم؟ مگر کار فرهنگی معاف از مالیات نیست؟ پس این برگه تشخیص مالیات چیست؟»
حقیقت این است که «معافیت» به معنای «رهایی کامل» نیست. قانونگذار برای حمایت از فرهنگ، مذهب و امور عامالمنفعه، مادهای طلایی به نام ماده ۱۳۹ قانون مالیاتهای مستقیم را تصویب کرده است. این ماده مثل یک چتر حمایتی بزرگ است؛ اما اگر ندانید چطور و کی زیر این چتر بایستید، متاسفانه خیس خواهید شد (بخوانید: مالیات سنگین خواهید داد!).
در این مقاله میخواهم به زبان ساده و بر اساس تجربههای اجرایی، تمام پیچ و خمهای ماده ۱۳۹ را برایتان باز کنم تا با خیال راحت به فعالیتتان برسید.
ماده ۱۳۹ ق.م.م دقیقاً چیست؟
اگر بخواهم خیلی ساده بگویم، ماده ۱۳۹ فهرستی از فعالیتها و اشخاص حقوقی است که دولت تصمیم گرفته از آنها مالیات نگیرد، چون باری از دوش جامعه برمیدارند. این لیست شامل اماکن مذهبی، خیریهها، انتشاراتیها و… میشود.
اما نکته کلیدی اینجاست: این معافیت «مشروط» است. یعنی اداره مالیات میگوید: «من از تو پول نمیگیرم، به شرطی که به من ثابت کنی دقیقاً داری چه کار میکنی و درآمدت کجا خرج میشود.»
چه کسانی مشمول معافیت ماده ۱۳۹ میشوند؟
قانونگذار در متن ماده ۱۳۹ (از بند الف تا ل)، گروههای زیادی را نام برده است. بیایید برای اینکه گیج نشوید، آنها را در ۳ دسته اصلی بررسی کنیم:
۱. اماکن مذهبی، موقوفات و نهادهای دینی (بندهای الف، و، د، ز)
این دسته شاید سنتیترین بخش معافیتها باشند. اگر شما متولی موارد زیر هستید، اصل درآمدتان معاف است:
بقاع متبرکه و آستانها: مثل آستان قدس رضوی یا شاهچراغ.
مساجد، حسینیهها و تکایا: وجوهی که مردم به عنوان نذر یا کمک به این مکانها میدهند.
موقوفات عام: درآمدی که از موقوفات به دست میآید، اگر صرف اموری مثل عزاداری، کمک به مستمندان، تعمیر مسجد و… شود (طبق نیت واقف).
مدارس علوم اسلامی: به تشخیص شورای مدیریت حوزه علمیه قم.
وجوه شرعی: مثل خمس، زکات و وجوه بریه ولی فقیه.
تجربه ما در چکاه: دقت کنید! اگر یک مسجد زیرزمینش را اجاره دهد و مغازه تجاری راه بیندازد، آن بخش تجاری ممکن است داستان متفاوتی داشته باشد. معافیت معمولاً شامل فعالیتهای ذاتی و غیرانتفاعی است.
۲. موسسات خیریه و عامالمنفعه (بندهای ط و ح)
این بخش شاید پرچالشترین قسمت ماجرا باشد. خیلی از خیریهها فکر میکنند همین که نام «خیریه» را یدک میکشند کافیست. اما طبق بند ط، موسسات خیریه باید ۳ شرط اساسی داشته باشند:
به ثبت رسیده باشند.
غیرتجاری باشند.
اساسنامه آنها صراحتاً بگوید درآمدشان صرف امور خاصی میشود (مثل نگهداری سالمندان، کودکان بیسرپرست، ساخت مدرسه، بهداشت و درمان، کمک به سیلزدگان و…).
نکته فوقالعاده مهم: سازمان امور مالیاتی باید بر درآمد و هزینه شما «نظارت» کند. یعنی یک ناظر مالیاتی پرونده شما را بررسی میکند تا مطمئن شود پولها واقعاً صرف امور خیریه شده است.
۳. فعالیتهای فرهنگی، هنری و مطبوعاتی (بند ل)
این بند نفسکشِ اهالی فرهنگ و هنر است. طبق بند ل ماده ۱۳۹، فعالیتهای زیر معاف هستند:
انتشارات و مطبوعات (ناشران کتاب، روزنامهها).
فعالیتهای قرآنی.
فعالیتهای فرهنگی و هنری (تئاتر، موسیقی، گالریها و…).
شرط اصلی: باید از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا دستگاههای ذیربط مجوز داشته باشید. بدون مجوز، معافیتی در کار نیست.
شرط حیاتی: تسلیم اظهارنامه (اگر این کار را نکنید، باختید!)
اینجا دقیقاً همان نقطهای است که بسیاری از مودیان ضربه میخورند. شاید بپرسید: «من که معاف هستم، چرا باید اظهارنامه پر کنم؟»
پاسخ در تبصره ۱ ماده ۱۳۹ و مفهوم «نرخ صفر مالیاتی» نهفته است. قانونگذار میگوید: «من به تو اعتماد دارم، اما باید اول بیایی و اعلام حضور کنی.» شما موظف هستید هر سال در موعد مقرر (معمولاً تا پایان تیرماه برای اشخاص حقوقی)، اظهارنامه مالیاتی، دفاتر قانونی و اسناد و مدارک خود را به اداره مالیات تحویل دهید.
در اظهارنامه تمام درآمدها و هزینهها را مینویسید.
سپس در جدول معافیتها، اعلام میکنید که طبق ماده ۱۳۹ معاف هستید.
در نتیجه، مالیات شما با «نرخ صفر» محاسبه میشود.
هشدار چکاه: اگر اظهارنامه ندهید، اداره مالیات فرض را بر این میگذارد که شما یک کسبوکارهای عادی هستید و مالیات را با نرخ کامل (معمولاً ۲۵٪ سود) برایتان میبرد. آن وقت دیگر نه خیریه بودن و نه مسجد بودن به دادتان نمیرسد!
نکات طلایی و تبصرههایی که باید بدانید
در طول سالها مشاوره در چکاه، به چند نکته ریز رسیدهایم که دانستنشان برای شما حیاتی است:
پولهای خرج نشده (ذخیره): طبق قانون، اگر یک موسسه خیریه کمکی دریافت کرد اما در همان سال نتوانست آن را خرج کند، میتواند با اطلاع سازمان مالیاتی، آن را به سال بعد منتقل کند و همچنان معاف باشد (تبصره بند ط).
نظارت سازمان اوقاف: برای موقوفات عام (بند ح)، تأییدیه سازمان اوقاف و امور خیریه در مورد درآمد و هزینهها ضروری است.
نهادهای انقلاب اسلامی: این نهادها هم معاف هستند، اما تشخیص اینکه چه نهادی انقلابی محسوب میشود با هیأت وزیران است.
سوالات متداول
۱. آیا مدارس غیرانتفاعی هم شامل ماده ۱۳۹ میشوند؟ خیر، مدارس غیرانتفاعی معمولاً طبق ماده ۱۳۴ قانون مالیاتهای مستقیم بررسی میشوند که شرایط خاص خود را دارد، اما برخی فعالیتهای آموزشی خیریه ممکن است تحت شرایطی در ماده ۱۳۹ بگنجد.
۲. اگر سالهای قبل اظهارنامه نداده باشیم، راه برگشتی هست؟ متاسفانه طبق قانون، شرط برخورداری از نرخ صفر، تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر است. برای سالهای قبل احتمالاً مشمول جریمه خواهید شد، اما حتماً با یک مشاور مالیاتی صحبت کنید تا شاید راهی برای بخشودگی جرایم پیدا شود.
۳. آیا برای فعالیتهای فرهنگی، مجوز اتحادیه کافیست؟ خیر، طبق متن صریح قانون (بند ل)، مجوز باید از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا دستگاههای ذیربط مورد تایید قانون باشد.
نتیجهگیری؛ ریسک نکنید!
ماده ۱۳۹ قانون مالیاتهای مستقیم، فرصتی بینظیر برای رشد فعالیتهای فرهنگی و خیریه است. اما همانطور که دیدید، استفاده از این فرصت نیازمند دقت، نظم و شفافیت مالی است. یک غفلت کوچک در رد کردن اظهارنامه یا عدم تطابق هزینهها با اساسنامه، میتواند معافیت شما را بسوزاند.
ما در چکاه کنارتان هستیم تا دغدغههای مالی و مالیاتی مانع کار خیر یا فرهنگیتان نشود. اگر در مورد نحوه تنظیم اظهارنامه ماده ۱۳۹ یا شرایط اساسنامهتان سوالی دارید، همین حالا با کارشناسان ما تماس بگیرید. نگذارید پیچیدگیهای قانون، انرژی مثبت شما را بگیرد.