سبد خرید خالی است.
مالیات
ماده 1 قانون مالیاتهای مستقیم
ماده 1- اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیات می باشند:
1- کلیة مالکین اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی نسبت به اموال یا املاک خود واقع در ایران طبق مقررات باب دوم.
2- هر شخص حقیقی ایرانی مقیم ایران نسبت به کلیة درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می نماید.
3- هر شخص حقیقی ایرانی مقیم خارج از ایران نسبت به کلیة درآمدهایی که در ایران تحصیل می کند.
4- هر شخص حقوقی ایرانی نسبت به کلیة درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می نماید.
5- هر شخص غیر ایرانی( اعم از حقیقی یا حقوقی) نسبت به درآمدهایی که در ایران تحصیل می نماید و همچنین نسبت به درآمدهایی که بابت واگذاری امتیازات یا سایر حقوق خود و یا دادن تعلیمات و کمک های فنی و یا واگذاری فیلم های سینمایی(که به عنوان بها یا حق نمایش یا هر عنوان دیگر عاید آنها می گردد) از ایران تحصیل می کند.
چه کسانی باید مالیات بدهند؟ این پرسشی است که برای بسیاری از فعالان اقتصادی و شهروندان مطرح میشود. پاسخ به این سوال بر اساس «قانون مالیاتهای مستقیم» ایران، بسیار پیچیدهتر و شگفتانگیزتر از تصور عموم است. این مقاله چهار نکته کلیدی و غیرمنتظره از این قانون را بررسی میکند که درک شما از وظایف مالیاتی را متحول خواهد کرد.
۱. مقیم ایران هستید؟ درآمد شما از هر کجای دنیا، مشمول مالیات است!
بر اساس ماده ۱ قانون مالیاتهای مستقیم، هر شخص حقیقی ایرانی که مقیم ایران باشد، موظف است برای تمام درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران کسب میکند، مالیات بپردازد. این اصل به «مالیات بر درآمد جهانی» شهرت دارد و یکی از غافلگیرکنندهترین بخشهای قانون برای بسیاری از افراد است. برای مثال، یک طراح لباس ایرانی را در نظر بگیرید که در ایران زندگی میکند و همزمان به صورت دورکاری برای یک شرکت در آلمان پروژه انجام میدهد و حقوق دریافت میکند. طبق قانون، درآمدی که او از آن شرکت خارجی به دست میآورد، در ایران مشمول مالیات است و باید آن را در اظهارنامه مالیاتی خود اعلام کند.
اما آیا این وضعیت باعث پرداخت مالیات مضاعف نمیشود؟ قانون برای این موضوع راهکاری در نظر گرفته است. اگر شخص برای درآمد خارجی خود در همان کشور مالیات پرداخت کرده باشد، سازمان امور مالیاتی ایران ابتدا مالیات متعلقه را بر اساس نرخهای داخلی محاسبه میکند. سپس، مبلغ پرداخت شده در کشور خارجی از این عدد کسر شده و شخص تنها مابهالتفاوت آن را به ایران پرداخت میکند. برای مثال، اگر مالیات محاسبهشده توسط ایران ۱۲۰ دلار باشد اما شخص قبلاً ۱۰۰ دلار در آمریکا پرداخت کرده باشد، تنها ۲۰ دلار به دولت ایران بدهکار خواهد بود. این اصل مختص ایران نیست؛ بسیاری از کشورها، از جمله ایالات متحده، از اصلی مشابه تحت عنوان «شهروندی مالیاتی» (Tax Citizenship) برای شهروندان یا افراد مقیم خود استفاده میکنند.
۲. «مشمول مالیات بودن» لزوماً به معنای «پرداخت مالیات» نیست
یکی از تمایزهای کلیدی و حقوقی در قانون مالیات، تفاوت میان «مشمول مالیات بودن» و «پرداخت مالیات» است. اولین پرسش این است که آیا یک شخص اساساً «مشمول» قانون است (یعنی در دایره شمول و صلاحیت قانون قرار میگیرد) یا «غیر مشمول» (یعنی به کلی خارج از حوزه این مقررات است). در مرحله بعد، برای اشخاصی که «مشمول» شناخته میشوند، نتایج متفاوتی وجود دارد: برخی موظف به پرداخت مالیات هستند، برخی به صورت دائم یا موقت «معاف» میشوند و برخی دیگر مشمول «نرخ صفر مالیاتی» قرار میگیرند. بنابراین، مشمول بودن صرفاً به معنای قرار گرفتن تحت نظارت قانون است، نه پرداخت قطعی مالیات.
تفاوت ظریف دیگری نیز میان «معاف» و «غیر مشمول» وجود دارد که درک آن ضروری است.
اشخاص معاف، در ابتدا مشمول قانون مالیاتهای مستقیم بودهاند اما سپس به موجب همان قوانین و مقررات، به شرط انجام تکالیف، معاف شدهاند. اما اشخاص غیر مشمول هیچگاه مشمول مقررات پرداخت مالیات نشدهاند.
این تمایز مهم است. برای مثال، شهرداریها «غیر مشمول» نیستند، بلکه «معاف» هستند. یعنی قانون آنها را به رسمیت میشناسد اما از پرداخت معافشان کرده است. بر اساس ماده ۲ قانون مالیاتهای مستقیم، «شهرداریها» از پرداخت مالیات معاف هستند. این بدان معناست که آنها در دایره شمول قانون قرار دارند، اما قانونگذار آنها را از پرداخت معاف کرده است.
۳. کسب درآمد «از ایران»، حتی بدون اقامت در ایران
نکته کلیدی در اینجا، تفاوت ظریف اما بسیار مهمی است که قانون میان کسب درآمد «در ایران» و «از ایران» قائل میشود. حالت اول قابل پیشبینی است، اما حالت دوم جایی است که قانون بسیاری را غافلگیر میکند. دامنه شمول قانون مالیات ایران تنها به ساکنان کشور محدود نمیشود و اشخاص حقیقی و حقوقی غیرایرانی را نیز در بر میگیرد که در ایران درآمد کسب میکنند. این کسب درآمد در دو سناریوی اصلی رخ میدهد:
• کسب درآمد در ایران: این حالت شامل شرکتهای خارجی میشود که در ایران شعبه یا نمایندگی دارند و به صورت فیزیکی فعالیت میکنند.
• کسب درآمد از ایران: این نکته بسیار جالبتر است. حتی اگر یک شخص یا شرکت خارجی هیچگونه حضور فیزیکی در ایران نداشته باشد، اما درآمدی از یک منبع ایرانی کسب کند، مشمول مالیات خواهد بود.
نمونههای مشخصی از درآمد کسب شده «از ایران» که در قانون ذکر شده عبارتند از:
• واگذاری امتیازات یا سایر حقوق خود (فکر کنید به یک یوتیوبر خارجی که حق پخش ویدیوی خود را به یک پلتفرم ایرانی میفروشد، یا یک عکاس اروپایی که عکسهایش توسط یک خبرگزاری در ایران خریداری میشود.)
• دادن تعلیمات و کمکهای فنی
• واگذاری فیلمهای سینمایی (در ازای دریافت حق نمایش)
نکته قابل توجه دیگر این است که شرکتهای خارجی فعال در ایران موظف هستند دفاتر مالی خود را به زبان فارسی تنظیم و نگهداری کنند.
۴. مالکان املاک و صاحبان تابعیت: دو گروه همیشه مشمول
در میان بندهای مختلف ماده ۱، دو قاعده ساده و فراگیر وجود دارد که تقریباً همه را تحت تأثیر قرار میدهد:
۱. مالکیت املاک در ایران: فرقی نمیکند که شما شهروند ایران، آلمان یا هر کشور دیگری باشید؛ چه در تهران زندگی کنید و چه در تورنتو. اگر مالک ملکی در ایران هستید، از نظر قانون مالیات، مشمول محسوب میشوید. صرف مالکیت یک ملک در ایران، شما را تحت شمول قانون مالیات بر دارایی قرار میدهد.
۲. ایرانیان مقیم خارج از کشور: قانون برای این افراد یک مرز روشن ترسیم میکند: ۱) بر تمام درآمدهایی که در داخل ایران کسب میکنید (مانند اجاره مغازه)، موظف به پرداخت مالیات به دولت ایران هستید. ۲) بر درآمدهایی که خارج از ایران کسب میکنید (مانند سود شرکتتان در ایتالیا)، به ایران مالیاتی پرداخت نمیکنید. برای مثال، یک شهروند ایرانی که در ایتالیا زندگی میکند، برای درآمد حاصل از شرکتش در آن کشور به ایران مالیات نمیدهد، اما اگر مغازهای در ایران داشته باشد و آن را اجاره دهد، درآمد حاصل از اجاره آن مغازه مشمول مالیات در ایران است.
همانطور که دیدیم، قانون مالیات ایران از شهروندان مقیم انتظار دارد برای درآمد جهانی خود مالیات بپردازند، اشخاص غیرمقیم را برای درآمد کسبشده «از» ایران مسئول میداند، و تمایزات حقوقی دقیقی میان «مشمول بودن» و «پرداخت کردن» قائل میشود. این قوانین شامل مفاهیمی چون محل اقامت، تابعیت، منبع درآمد (داخلی یا خارجی) و نوع درآمد میشود. درک این جزئیات نه تنها برای فعالان اقتصادی، بلکه برای تمام شهروندان ضروری است. با درک این پیچیدگیها، آیا نگاه شما به وظایف مالیاتی و دامنه شمول آن تغییر کرده است؟