جرایم کتمان درآمد و ابراز هزینه‌های غیرواقعی موضوع ماده (۱۹۲) قانون مالیات‌های مستقیم

مشخصات بخشنامه

• شماره: ۲۰۰/۱۴۰۵/۱۴

• تاریخ: ۱۴۰۵/۰۲/۲۲

• موضوع: جرایم کتمان درآمد و ابراز هزینه‌های غیرواقعی موضوع ماده (۱۹۲) قانون مالیات‌های مستقیم

• مخاطبان: ادارات کل امور مالیاتی

متن کامل بخشنامه

نظر به ابهامات مطرح شده پیرامون مطالبه یا عدم مطالبه جرایم کتمان درآمد و ابراز هزینه‌های غیر واقعی موضوع ماده (۱۹۲) قانون مالیات‌های مستقیم در خصوص آن دسته از مودیانی که پس از محاسبه و اعمال درآمد مشمول مالیات ناشی از کتمان فعالیت یا کتمان درآمد و همچنین اعمال آثار مالیاتی هزینه‌های غیر واقعی، نتیجه رسیدگی به مالیات سال مربوط کماکان منجر به تأیید زیان می‌شود، مقرر می‌دارد:

از آنجایی که این دسته از مودیان در نهایت فاقد مالیات متعلقه می‌باشند، لذا جریمه کتمان درآمد موضوع ماده (۱۹۲) قانون مالیات‌های مستقیم نیز قابل محاسبه و مطالبه نخواهد بود و در صورتی که حسابرسی مالیاتی زیان ابرازی، به واسطه احراز کتمان درآمد یا هزینه‌های غیر واقعی موجب مطالبه مالیات شود، صرفاً جریمه مربوط به مالیات مطالبه شده ناشی از کتمان درآمد یا ابراز هزینه‌های غیر واقعی با رعایت مقررات قابل مطالبه می‌باشد.

در این راستا، به منظور تعیین درآمد مشمول مالیات متعلقه (تأیید زیان) ابتدا باید مواردی از قبیل هزینه‌های غیر قابل قبول مالیاتی، معافیت‌ها، بخشودگی‌ها، نرخ صفر و اعتبارهای غیر قابل احراز و اعمال، در محاسبات لحاظ شده و سپس نسبت به اضافه نمودن درآمد مشمول مالیات ناشی از کتمان درآمد یا هزینه‌های غیر واقعی اقدام نمود.

در خصوص مودیانی که محاسبه مالیات بر درآمد آن‌ها مشمول نرخ‌های مالیاتی صعودی از جمله نرخ‌های مقرر در ماده (۱۳۱) قانون مالیات‌های مستقیم می‌شود، نحوه تعیین مأخذ محاسبه جرایم یاد شده مطابق با دستورالعمل شماره ۲۰۰/۹۸/۵۱۷ مورخ ۱۳۹۸/۰۹/۱۰ خواهد بود.

سید محمدهادی سبحانیان رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور

تحلیل فنی بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۱۴ نشان‌دهنده یک رویکرد حمایتی و شفاف‌ساز در خصوص نحوه جریمه مودیان است. در ادامه، نکات کلیدی و تحلیل این مصوبه را بررسی می‌کنیم:

۱. پیوند جریمه به «مالیات مطالبه شده»

مهم‌ترین نکته این بخشنامه این است که جریمه کتمان درآمد (موضوع ماده ۱۹۲) را یک جریمه نتیجه‌محور می‌داند. به این معنا که:

• صرفِ کشف کتمان درآمد یا شناسایی هزینه‌های واهی، به‌تنهایی باعث جریمه نمی‌شود.

• اگر با وجود تمام تخلفات کشف شده (کتمان درآمد)، شرکت همچنان در وضعیت زیان تایید شده باشد و مالیاتی به آن تعلق نگیرد، جریمه‌ای هم مطالبه نخواهد شد.

۲. اولویت‌بندی در محاسبات مالیاتی

بخشنامه گام‌بندی مشخصی را برای ممیزین تعیین کرده است تا مشخص شود آیا پرونده به سود می‌رسد یا خیر:

• ابتدا باید هزینه‌های غیرقابل قبول، معافیت‌ها و نرخ‌های صفر بررسی و اعمال شوند.

• سپس در مرحله آخر، درآمدهای کتمان شده به محاسبات اضافه شوند.

• این ترتیب محاسباتی به نفع مودی است، زیرا اجازه می‌دهد زیان‌های واقعی ابتدا سود را پوشش دهند.

۳. تکلیف مودیان مشمول نرخ پلکانی (ماده ۱۳۱)

در مورد اشخاص حقیقی که مشمول نرخ‌های تصاعدی هستند، بخشنامه تاکید کرده که برای تعیین مأخذ جریمه، همچنان باید به دستورالعمل سال ۱۳۹۸ (شماره ۲۰۰/۹۸/۵۱۷) رجوع کرد. این یعنی محاسبات جریمه در این موارد پیچیدگی‌های قبلی خود را حفظ کرده و بر اساس طبقات درآمدی محاسبه می‌شود.

نتیجه‌گیری برای فعالان اقتصادی

این ابلاغیه از تضییع حقوق مودیانی که علی‌رغم اشتباه در ابراز، کماکان زیان‌ده هستند جلوگیری می‌کند. در واقع، سازمان امور مالیاتی تاکید کرده که جریمه ۳۰ درصدی کتمان درآمد، ضریبی از «مالیاتِ پرداخت نشده» است؛ پس وقتی مالیاتی (به دلیل زیان) وجود ندارد، جریمه‌ای هم نخواهد بود.